Στερητικό Σύνδρομο

To γράμμα άλφα (Α – α)  προέρχεται από το φοινικικό άλεφ και αποτελεί την εισαγωγή στο ελληνικό αλφάβητο από δημιουργίας του.
Στην αρχαιότητα ήταν  επίσης το πρώτο αριθμητικό και  η πρώτη νότα της μουσικής.
Σήμερα, εκτός από γράμμα,  το άλφα  το συναντάμε :
-διπλασιασμένο, να παραπέμπει σε…. άριστη ποιότητα (πχ Πράμα άλφα άλφα!)
-συνδυασμένο με το ωμέγα, να σηματοδοτεί το όλον ως αρχή και τέλος (πχ είσαι το άλφα και το ωμέγα μου! / Από το άλφα ως το ωμέγα του τα εξήγησα!)
-κυκλωμένο, να εμφανίζει….. αναρχοαυτόνομες  τάσεις
-εμφιαλωμένο, να γίνεται….  μπυρίτσα.
Πέραν αυτών όμως, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η χρήση του –α- ως πρόθεμα
(-αν- για λέξεις που αρχίζουν από φωνήεν), ώστε να δημιουργηθεί ένα επίθετο που δηλώνει παντελή έλλειψη της σημασίας της λέξης από την οποία προήλθε το επίθετο αυτό. Δηλαδή μιλάμε για επίθετα όπως το
ά-κακος, α-καλλιέργητος, αν-ερμήνευτος, αν-ούσιος, α-δήλωτος, α-κίνδυνος .
Σ΄ αυτή του τη χρήση, το –α- (-αν-) λέγεται στερητικό, λόγω των αφαιρετικών και μηδενιστικών επιδράσεων που ασκεί πάνω στο νόημα της αρχικής λέξης.
π.χ.  κίνδυνος / ακίνδυνος = αυτός που δεν εμπεριέχει κίνδυνο
κακός / άκακος = αυτός που δεν είναι κακός
αποφασίζω / αναποφάσιστος = αυτός που δεν μπορεί να αποφασίσει.

Αυτό το –α και –αν, όταν θέλουμε όντως να τα χρησιμοποιήσουμε στερητικά, είναι εντελώς απαραίτητα ως πρόθεμα, ακόμα κι αν η αρχική λέξη αρχίζει από –α,  από -αν ή  από κάτι παρεμφερές.
Αυτονόητο; Ναι !
Στην πράξη όμως ακούμε πράγματα όπως :
«Αυτός είναι εντελώς ανημέρωτος!» (αντί του σωστού  αν-ενημέρωτος)
«Απ΄ αυτές πάρε, είναι άγγιχτες!» (αντί του σωστού  αν-έγγιχτες)
Και πολλά άλλα παρόμοια…..

Επισήμανση για τον γραπτό λόγο.
Όταν το στερητικό –α (και –αν) μπαίνουν μπροστά από  λέξεις που αρχίζουν από –ρ τότε το  -ρ διπλασιάζεται (κοίτα να δεις!) !!
Έτσι το σωστό είναι πχ (ρυθμός) άρρυθμος, (ρίζα) άρριζος, (ρυπαίνω) αρρύπαντος κλπ.
Και για να ξέρουμε και κάτι παραπάνω, κάπως έτσι προέκυψε και το άρρωστος, από το ρώννυμαι = υγιαίνω, από όπου βγαίνει και η ρώμη = δύναμη.

Προσοχή λοιπόν στη χρήση του στερητικού  – α-. Πρόκειται για ένα χρήσιμο γλωσσοπλαστικό εργαλείο, που μας βοηθάει, με λίγο…. ταλέντο από μέρους μας,  να δημιουργήσουμε νέες λέξεις  για να δηλώσουμε την έλλειψη της  ιδιότητας που μας ενδιαφέρει, σε  περιπτώσεις όπου  η  παρακαταθήκη  της ελληνικής γλώσσας δεν μας καλύπτει , καθώς με την εξέλιξη των κοινωνιών στο χρόνο προκύπτουν νέες έννοιες. Έτσι φτιάχτηκαν και χρησιμοποιούνται πια  λέξεις όπως   άφραγκος, ανοργασμικός, αγνωσιακός και τόσα άλλα.

Ας το χρησιμοποιούμε σωστά, για να μη μετατρέπεται από στερητικό ιδιότητας λέξης σε στερητικό κύρους και ορθότητας του λόγου μας…..

Σχετικά