Τα δύστροπα

Σε κάθε παρέα υπάρχει πάντα ένας ιδιότροπος. Το ίδιο συμβαίνει και στην μεγάλη συντροφιά των επιθέτων, των λέξεων που προσδίδουν χαρακτήρα στα ουσιαστικά.

Εκεί, ο…τζαναμπέτης είναι τα επίθετα σε –ής (με τόνο) και –ης (χωρίς τόνο), δηλαδή λέξεις όπως σαφής, αυτάρκης κλπ.

Ως επίθετα έχουν τρία γένη, αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο. Το αρσενικό και το θηλυκό κάθε ομάδας, στον ενικό, έχουν την ίδια κατάληξη.

π.χ.: Ο σαφής λόγος, η σαφής διατύπωση.

Ο αυτάρκης άνθρωπος, η αυτάρκης κοινότητα.


Στον πληθυντικό τώρα, το –ής και –ης γίνονται –είς και – εις και για τα αρσενικά και για τα θηλυκά.

π.χ. : Οι σαφείς λόγοι, οι σαφείς διατυπώσεις.

Οι αυτάρκεις άνθρωποι, οι αυτάρκεις κοινότητες.


Άρα, όταν χρησιμοποιούμε τέτοια επίθετα στον προφορικό λόγο, είμαστε τυχεροί, γιατί είτε πρόκειται για αρσενικό είτε για θηλυκό, είτε στον ενικό είτε στον πληθυντικό, η κατάληξή τους προφέρεται –– (και ξεμπερδεύουμε!).

Στον γραπτό λόγο όμως θέλει προσοχή το πώς γράφεται αυτό το – – : στον ενικό με –η, στον πληθυντικό με –ει.

π.χ.: ο/η σαφής, οι σαφείς. ο/η αυτάρκης, οι αυτάρκεις.


Στο ουδέτερο τώρα, τα πράγματα σκουραίνουν. Στον ενικό, το ουδέτερο των δύο ομάδων αυτών λήγει σε -ές και –ες αντίστοιχα.

π.χ. : Το σαφές, το αύταρκες.


Στον πληθυντικό, τα ουδέτερα των δύο ομάδων λήγουν σε –ή και –η αντίστοιχα.

π.χ. : Τα σαφή , τα αυτάρκη.


Επιπλέον προσοχή : Όπως θα προσέξατε ήδη, τα επίθετα σε –ης, στον ενικό του ουδετέρου τους μετακινούν τον τόνο προς τα πάνω (δεν μας έφταναν όλα τ΄άλλα…)

π.χ. : ο/η αυτάρκης, το αύταρκες
ο/η επιμήκης
, το επίμηκες
ο/η καλοήθης, το καλόηθες
.

Εξαιρούνται τα σε –ώδης (υποκατηγορία των σε –ης), που στο ουδέτερο κρατούν τον τόνο τους στη θέση του στην αρχή, τον κατεβάζουν όμως στη γενική πληθυντικού

π.χ.: ο/η ευώδης , το ευώδες, τα ευώδη (των ευωδών)
ο/η ομιχλώδης, το ομιχλώδες, τα ομιχλώδη (των ομιχλωδών).

Άρα συνολικά η εικόνα έχει ως εξής:

ο/η διαυγής, οι διαυγείς, το διαυγές, τα διαυγή
ο/η συνήθης, οι συνήθεις, το σύνηθες, τα συνήθη
ο/η καταρρακτώδης, οι καταρρακτώδεις, το καταρρακτώδες, τα καταρρακτώδη (των καταρρακτωδών)

Η σωστή χρήση αυτών των επιθέτων προσδίδει ακρίβεια και κύρος στον λόγο και περιβάλλει τον ομιλούντα (ή γράφοντα) με ένα φωτοστέφανο μόρφωσης….

Με λίγη προσοχή και εξάσκηση, γρήγορα προκύπτουν καλά αποτελέσματα ( σαν δίαιτα και γυμναστική ένα πράμα….)

Αξίζει ο κόπος!

Σχετικά